Менің атам  МАЙДАНГЕР!

Жеңіске – 80 жыл!

Адамзат тарихындағы қанды қырғын 1941­-1945 жылдардағы Екінші дүниежұзілік соғысқа Қазақстаннан аттанған мыңдаған адамдар секілді біздің Ырғыздан да көптеген жерлестеріміз ұлан-байтақ ел мен жерді қорғауға қатысқан. Солардың қатарында менің атам Сарин Дәуренбек те болған. Биылғы Жеңістің 80 жылдығы қарсаңында, қазірде ес біліп оң-солымды таныған балаң шағымда атам туралы естіген естеліктерді ауданымыздың төл басылымы сүйікті «Ырғыз» газетіне жолдап отырмын.

1941 жылы неміс-фашист басқыншылары бейбіт жатқан елімізге тұтқиылдан шабул жасағанда атам Сарин Дәуренбек Шалқар ауданында аудандық оқу бөлімінің басшысы болып қызмет жасаған екен. Ер азаматтар майданға аттанып жатқан кезде аудандарда тірлікке бас болар азаматтар да керек болып, менің атамды екі броньмен әскер қатарынан босатқан. Кейіннен аудандық оқу және қаржы бөлімдерін басқарған.

Алайда, соғыс кезінде тылда қызмет істеп жүруді намыс қөріп, атам өз арызымен 1942 жылы майданға сұранған. Жедел әскери дайындықтан өткеннен кейін, Воронеж қаласын азат етуге қатысады. Свердловск қаласында 57 милиметрлік орудияның командирі ретінде арнайы дайындықтан өтеді. Бұл орудия немістердің «Фердинант», «Тигр» танкілерін бұза алатын жаңа үлгідегі құрал-сайман болған. Атамның ерлік жолы Орел-Курск доғасында, жауынгерлік жолдары Украина мен Белоруссияны азат етуден бастап, Польша жерінен өтіп, Одер өзеніне келіп тіреледі. 1945 жылы сәуір айында Одерден өту үшін қиян-кескі ұрыс болған. Осы шайқаста атам өзеннен алғашқылардың бірі болып өткен. Атамның естелігінде: — «… Одер өзенінде мұз қозғалып жатқан. 57 мм-лік зеңбіректің командирімін. Фашистердің самолеттері үстімізден оқты қарша боратып жатқан, біздің міндетіміз самолеттерді өткізбеу, жоғарыдан нұсқау келіп, мұздың қозғалуына байланысты ол жерден кету бұйрығы берілген. Алайда, самолеттерді атып түсіріп жауды талқандап, мақсатымызға жеттік  қарамағымдағы адамдармен шығынсыз аман қалдық…», — дейді. 1945 жылғы 16 сәуірде Берлинде жаппай шабуылға қатысады. Берлин көшелеріндегі жанкешті шайқаста снаряд жарқыншақтары тиіп атам жараланады. Күре тамырды қиған оқтың орнынан қан көп кетіп, қасындағылар өлдіге жориды. Атам госпитальда үшінші күні ғана есін жиып, соғыстың жеңіспен аяқталған қуанышты хабарды дәрігерлерден естіген. «ЖЕҢІС» деген осы ұлы сөз ерлік күшіне шипалы дәрідей әсер етіп, ауыр жарақаттан 7 айда сауығып шығуына үлкен септігін тигізген. Сол жылдардың әр айы, әр күні қаншама ерлік, қаншама үміт пен күдікке, майдан күндерінің әр сәті қаншама қорқынышқа толы болды десеңізші?!. Атамның соғыстағы ерлігі үшін «Қызыл жұлдыз» ордені, «Варшаваны азат еткені үшін», «Берлинді алғаны үшін» т.б. медальдары мен «Ұлы Отан соғысында Германияны женгені үшін» Бас қолбасшыдан алған алғыстары бар. Елге үшінші топтағы мүгедек болып оралған. Жазу-сызудан хабары бар атам соғыста үш рет жараланғанда Рязань қаласында 12 сәуір 1943 жылы, Познань қаласында 26 қыркүйек 1945 жылы, Лондсбер қаласында 22 тамыз 1945 жылы жазған сағынышты өлеңдерін елге жолдаған. Атам жазған «Туған елге», «Госпиталь» деген өлеңдерінен үзінділерін естелік үшін ұсынып отырмын.

Туған елге

Ассаламағалейкум туған елім,

Сағынып сарғаяды жан жүрегім.

Төрт жылдай жанған отта мен жүрдім ғой

Амандықпен жолығайық бар тілегім!

Қол беріп амандасам туғандарым,

Еске түсер ұрыста қорғандарым.

Ойымда еш уақытта ұмытылмас

Орел мен Берлинге бел буғандарым!..

Госпиталь

Жолдасқа қасыңдағы жақсылық ет,

Істейді қиындықта ол шерепет.

Соғыста бірге болған жолдастардың,

Тигізген шерепетін айтамын тек!

Командир орудия боп істедім мен,

Жеті орыс қарауымда, қазақтан мен

Жығылып есімді білмей жатқанымда

Жасаған перевязка қолдан келген…

Төртеуі палаткаға салып алып,

Жүгірген машинаға мені алып.

Тіл күрмеліп барады,

Қоштасарлық тума да жоқ…

Өлеңді осыменен аяқтаймын

Бәріде бұл айтылған бастан өткен

Бүгінде жақсы таза  болаттаймын!..

Соғыс аяқталғаннан кейінгі жылдары атам 1939-1957 жылдар  Шалқар, 1957-1961 жылдар аралығында Новоресей  /қазіргі Хромтау/ аудандарында оқу бөлімдерін басқарған. 1962-1977 жылдар аралығында туған жері Ырғыз ауданы Қарасай ауылындағы сегіз жылдық мектебінде директорлық қызмет атқарып құрметті демалысқа шыққан. Атам 1914 жылы тарихи мәні бар «Мәні» тауының маңында туып, 1980 жылдың қаңтар айында дүниеден озған.

2015 жылы Жеңістің 70 жылдық мерекесіне орай Дәуренбек атамның өмірі мен қызметі жөнінде жазылған «Әке жолы» кітабының тұсаукесері болды.     Қазірде Қарасай ауылында бір көшеге менің атамның есімі берілген. Біз ұрпақтары атамыздың ерлік жолымен мақтанамыз. Бабалар ерлігін ұлықтау – біздің перзенттік парызымыз. Әрдайым есімізде ұстаймыз!..

Байжомарт Болатұлы ДӘУРЕНБЕК.

майдангердің шөбересі.